Τα αγαπημένα σας τραγούδια

του Franz Xaver Kroetz

Η υπόθεση

Μια γυναίκα επιστρέφει σπίτι της και επιδίδεται στην καθημερινή της ρουτίνα. Βγάζει το παλτό της, αφαιρεί ένα-ένα τα φτηνά της κοσμήματα, επιχειρεί να δει τηλεόραση, βγάζει τα ρούχα της, βάζει τη ρόμπα της, φροντίζει το πρόσωπό της, τα μαλλιά της, καπνίζει λίγο, πίνει τσάι, κεντάει, πλένει τα πιάτα της, πλένει το καλσόν της, τρώει ένα λιτό δείπνο με αργές, τελετουργικές κινήσεις, πηγαίνει στην τουαλέτα, κάνει ποδόλουτρο, στρώνει το κρεβάτι της, φοράει το νυχτικό της, εκτελεί όλες τις κινήσεις της την μία μετά την άλλη σαν σε μια σιωπηλή χορογραφία με τάξη, ευκρίνεια και σχολαστικότητα χωρίς να παρασύρεται από κάποιον απρόσμενο ενθουσιασμό αλλά και χωρίς κατήφεια, όχι σαν υπνοβάτης αλλά όχι και σαν ένας πολύ ζωντανός άνθρωπος, σιωπηλά μ’ ένα αδιόρατο, σχεδόν αρχαϊκό χαμόγελο στα χείλη και με την συνοδεία των αγαπημένων της τραγουδιών. Δεν κλαίει, δεν γελάει δυνατά, δεν σιγοτραγουδάει, δεν μιλάει μόνη της, δεν εκφράζει παρά μόνο έναν συγκρατημένο θαυμασμό για το κέντημά της μ’ ένα ελάχιστα αυτάρεσκο χαμόγελο. Δεν έχει σκύλο ή γάτα, δεν υπάρχει τηλέφωνο, δεν υπάρχουν φυτά, ούτε καν λουλούδια, δεν ακούγονται γείτονες, καυγάδες, κλάματα παιδιών ή ήχοι πόλης. Μοιάζει σαν να βρίσκεται σε μια αόρατη κάψουλα στην οποία δεν μπορεί να εισχωρήσει το παραμικρό ζωντανό ερέθισμα από τον έξω κόσμο. Μόνο τα τραγούδια της ακούγονται... Η γυναίκα φαίνεται να κατέχει τις κινήσεις της, να κατέχει το χώρο της, πρέπει να έχει επαναλάβει το ίδιο τελετουργικό εκατοντάδες, χιλιάδες φορές, σχεδόν πανομοιότυπα. Ξαπλώνει στο κρεβάτι της αφού έχει προετοιμάσει την πρωινή της αφύπνιση. Βάζει το ξυπνητήρι, ετοιμάζει τα ρούχα και τα εσώρουχα της επόμενης μέρας, αφήνει ένα αυγό στο τραπέζι για να το βρει έτοιμο το πρωί στην αυγοθήκη του, διαβάζει λίγο, πολύ λίγο και μετά σβήνει το φως. Όμως δεν μπορεί να κοιμηθεί. Και τότε σηκώνεται ξανά. Χωρίς εξάρσεις, χωρίς μελοδραματισμούς η γυναίκα θα αντιμετωπίσει την αϋπνία της με έναν πολύ ριζικό τρόπο... Τον πιο ριζικό απ’ όλους.

Franz Xaver Kroetz

Η δραματουργία

O Franz Xaver Kroetz γεννημένος στις 25 Φεβρουαρίου του 1946, θεατρικός συγγραφέας, ηθοποιός και σκηνοθέτης, πολιτικά στρατευμένος και διεθνώς μεταφρασμένος, είναι ένας από τους πιο σκληρούς και αντιπροσωπευτικούς συγγραφείς της σύγχρονης γερμανικής σοδειάς με έργο που επικεντρώνεται στην σύγχρονη ευρωπαϊκή θεματική και καταπιάνεται με τις ζωές των ασήμαντων, καθημερινών ανθρώπων και των αδιέξοδών τους χωρίς προσπάθεια ωραιοποίησης ή εξιδανίκευσης. Το χωρίς λόγια έργο του «Τα αγαπημένα σας τραγούδια» είναι χαρακτηριστικό δείγμα της θεματολογίας του. Η χαμηλόφωνη αίσθηση μοναξιάς στο βουβό αυτό μονόπρακτο μεταποιείται σύντομα σε μια ασφυκτική αδιέξοδη και τρομακτική αγωνία που είναι εφιαλτική επειδή ακριβώς δεν εκφράζεται από το πρόσωπο ή απ’ τις κινήσεις του αλλά από την ίδια την υλική υπόσταση της ζωής του, την εμμονική προσήλωση στα ευτελή αντικείμενα που συνθέτουν τον κόσμο του και στις ασήμαντες, άδειες από κάθε υπαρξιακό νόημα, πράξεις του. Η γυναίκα είναι μια συνηθισμένη γυναίκα που ποτέ κανείς δεν θα ασχολιόταν μαζί της. Βρίσκεται σ’ έναν κόσμο που υπονοείται όπως μόνο υπονοείται κι η απελπισία της η οποία δεν θα εκφραστεί ποτέ. Έναν κόσμο αδιάφορο, ανελέητα επαναλαμβανόμενο, άξενο κι αφιλόξενο. Δεν μπορεί να ξεφύγει, είναι αποκλεισμένη, η ίδια έχει κλειδώσει την πόρτα, τίποτα απ’ έξω δεν φάνηκε ικανό για να το τραβήξει «εκείνη» μέσα ή για να την τραβήξει «εκείνο», έξω. Απλά επιβιώνει. Χωρίς συναισθήματα, χωρίς όνειρα, μ’ έναν ανώφελο κι ανεπαίσθητο ναρκισσισμό, με μικρές απολαύσεις που ορίζονται κι αυτές από τη ρουτίνα της. Το σπίτι δεν είναι ερωτική φωλιά, δεν είναι θάλαμος βασανιστηρίων, δεν είναι κελί προσευχής, δεν είναι δωμάτιο νοσοκομείου, δεν είναι η αρένα στην οποία μόνη ή με άλλους θα δώσει μάχες. Είναι ένα κέλυφος που πολύ σύντομα θα παραμείνει άδειο. Το κορμί της δεν είναι παρά μόνο η αφορμή για να υπάρξει ανάσα, δεν πονάει, δεν μεθάει, δεν απελπίζεται, δεν πανηγυρίζει, δεν παθαίνει κρίσεις, δεν αναρωτιέται, δεν διαμαρτύρεται, δεν θυμώνει, δεν αναπολεί, δεν αφοσιώνεται. Κι αυτό το σχεδόν απόλυτο «τίποτα» της ύπαρξής της δεν είναι καν ένα απόλυτο «τίποτα», δεν αγγίζεται καν αυτό το άκρο αφού μικρές αφορμές δράσης ενεργοποιούν το ελάχιστο «κάτι» που θα αφαιρέσει κι από το «τίποτα» την αμφισβητήσιμη αίγλη του. Ώσπου να έρθει μοιραία και το «τίποτα» τόσο απαλά, απρόσμενα κι αθόρυβα, τόσο φυσικά κι ανεπαίσθητα, σαν χάδι, σαν ένα λίγο πιο σκοτεινό σούρουπο που διακριτικά εξαφανίζει το αδύναμο φως. Η γυναίκα ξένη από τον κόσμο και ξένη από τον εαυτό της κάνει την μία και μοναδική κίνηση που ποτέ άλλοτε δεν είχε ξανακάνει. Και το πιο τρομακτικό απ’ όλα είναι πως κι αυτή η κίνηση μοιάζει με όλες τις άλλες. Είναι η πρώτη, είναι η τελευταία και παρ’ όλα αυτά είναι ρουτίνα, είναι εξ ίσου ασήμαντη. Ο συγγραφέας χωρίς λόγια και σχεδόν χωρίς πράξεις μας φέρνει αντιμέτωπους με το ακραίο συναίσθημα μιας αγωνίας τόσο διακριτικής και σιωπηλής, τόσο αδιέξοδης που σχεδόν δεν αντέχεται. Όμως τη γυναίκα αυτή νομίζω όλοι την έχουμε για λίγο φιλοξενήσει μέσα μας. Και ξέρουμε πως δεν έχει κανένα άλλο χάρισμα εκτός ίσως απ’ το ταλέντο της στο κέντημα και μια ανώφελη αλλά λυτρωτική γενναιότητα.

Η παράσταση

Η Μπακονικόλα σχεδίασε την σκηνική δράση πάνω στα χνάρια του έργου, τόσο ανεπαίσθητη και διακριτική όσο και συνταρακτική, χωρίς την παραμικρή ακρότητα, με αυστηρή λιτότητα και υποδειγματικό μέτρο. Η σκηνοθεσία της ισορρόπησε έντεχνα ανάμεσα στην σαφήνεια και την εσωτερικότητα της έκφρασης. Η Σταμουλάκη που είχαμε καιρό να την δούμε στη σκηνή, υπηρέτησε αυτή τη γραμμή με αξιοπρόσεχτη ακρίβεια και ζωντάνεψε την σχεδόν αόρατη γυναίκα με χιούμορ κι ερμηνευτική συνέπεια, επικεντρώνοντας στις λεπτομέρειες και χωρίς ούτε για μια στιγμή να παρασυρθεί σε κινησιολογικές και ερμηνευτικές ατασταλίες. Μια παράσταση που ακόμα κι όταν τελειώσει δεν θα σταματήσετε να την σκέφτεστε...

Σκηνοθεσία: Χαρά Μπακονικόλα

Ερμηνεύει η Κέλλυ Σταμουλάκη

Φωτισμοί-ηχητική επένδυση: Θανάσης Λεφάκης

Απόδοση: Σωτηρία Μαντζίρη

Βήμα Αγγέλων

Σατωβριάνδου 36

Ομόνοια

Τηλέφωνο: 210 5242211-13

Παραστάσεις: 27, 28, 29, 30 Απριλίου & 4, 5, 6, 7, 8, Μαΐου

Ώρα: 21.00

Διάρκεια: 50΄